Iqonga sisixhobo esibalulekileyo kakhulu emdlalweni wamanqindi!

Sonwabo Nogqala

Esinye sezixhobo ezibalulekileyo kwimpumelelo yomdlali wamanqindi kukukwazi ukucondoba eqongeni. Owaziyo ukuba makaye nini ezintanjeni futhi athini xa esfika kuzo. Oku kwenzeka kakuhle xa ubani eyimbethimanqindi eqhelene neqonga. Ukuswela amaqonga okubangwa kungabikho kwawo kwiindawo ezifana neelali needolophu ezincinci zeli phondo yinto ekufuneka kuqutyisenwe nayo ngokukhawuleza. Iqonga lamanqindi libala lokudlalela iimbethimanqindi. Lifana nebala lesoka kubadlal bebhola ekhatywayo. Andizu kuthetha ngamaqonga akwiindawo zokuzilolonga zabadlali, ndiza kugxila kakhulu apha kula maqonga ekulwelwa kuwo.

Ezona zinto ekufuneka siziphendle kakhulu ukuze siye phambili, nazi: 1. Ingaba anqongophele phi amaqonga? 2. Ngubani onoxanduva lokuwajonga? 3. Isizathu sokunqongophala kwawo. 4. Kungenziwa ntoni ukusombulula le ngxaki? Sesitshilo ukuba ezona ndawo eziswele ngamandla amaqonga amanqindi ziidolophana ezincinci neelali. Omnye uza kuthi ezi ndawo azinambethimanqindi ezininzi njengasezilokishini nasezidolophini. Ewe, kunjalo kuba aba bakwezindawo nangona befuna ukuthatha inxaxheba baye bathyafiswe ziingxaki ezifana nale, bambi bade bayeke esithubeni. Iinkcukachamanani zibonisa ukusuka kwabantu ezidolophini beyokuhlala ezilalini ezingqonge iidolophu ngoba bakhangela iindlela zokubaleka imeko exhomileyo yasezidolophini.

Neembethimanqindi ezisuka ezidolophini, kwiindawo ezinamaqonga, ziphela zisiwela kweminye imidlalo ngenxa yale meko. Kufuneka kuqinisekisiwe ukuba nazo ezi ndawo ziyabonelelwa ngamaqonga okudlalela. Akhona amaqela aziwayo kwezi ndawo afana nooCabazana, Ncerha, Ndevana, eMpofu nakwezinye iindawo zeli phondo. Imibutho ekhokele amanqindi inazo zonke iinkcukakcha ezibonisa ukuba adingeka phi amaqonga, kodwa ke iintsiba zokuthenga yeyona ngxaki. Kungoko kufuneka inkqonkqoze kuRhulumente imibutho, kwinkampani ezinjengoLotto ezixhasa amaphulo ezemidlalo ukuze kusonjululwe lo mba. Amasebe kaRhulumente anjengesebe lezemidlalo, elezemfundo kunye noomasipala mabacelwe ukuba batyale imali kumaqonga okulwela iimbethimanqindi zisakhula.

Kufuneka kuqinsekiswe ukuba la maqonga awatyiwa ngumhlwa okonya iintsimbi zawo ziyokuthengiswa ngenxa yokungakhathalelwa. Kungoko kufuneka kubekho ikomiti yobambiswano yogcino lwalamaqonga. Kwisicwangciso kufuneka kukho isolotya elijongana nendlela yokuwagcina. Imibutho yamanqindi ibambisene noRhulumente, abantu nabezoshishino bangaluhlangula ulutsha olunininzi ngokuzisa amaqonga amanqindi kwiindawo ezinabantu. Uninzi lwabantu abathatha inxaxheba kwezemidlalo kweli phondo banemvelaphi esezilalini. Iphulo elinje lingakhuthaza abantu abafumileyo batyale imali yabo. Zonke iimbethimanqindi mazikwele eqongeni singajonganga ukuba ziphuma phi.

Izimvo zezikaSonwabo Nogqala