Linye tshu igama elifanele eli phondo

Ndibhala eli binza ndingonwabanga ngenxa yokushiywa kwethu nguKumkani uZwelonke Sigcawu obhubhe kwiveki ephelileyo. Aaah, Zwelonke!! Akumnandanga ukushiywa ngumntu ofana neKumkani yethu, umntu obelunge ngoluya hlobo.

AmaXhosa ebenethamsanqa, zinqabile iinkokeli ezisondeleyo ebantwini bazo kule mihla. Ndiye eNqandu amatyeli aliqela. Xa uphaya, bekuba mnandi ngokuba uKumkani ebeqinisekisa okokuba abantu bakhe baphuma bencumile.

Ngokwenene, iKomkhulu ulenze ikhaya labantu bonke. Ngokwenza njalo ndizama ukuthi Enkosi Mntanegazi. Ulale ngoxolo kodwa ungasilibali isizwe sakho esinabantu abahluphekayo.

Eyona nto endifuna ukungena kuyo kukuguqulwa kwegama lephondo lethu. Ndiyayibulela ke iNkulumbuso, uOscar Mabuyane, ngokuyizisa ebantwini ingxoxo ngegama ngokuba kudala sibiza amagama angafaniyo kodwa sihlala apha sonke.

Sekulithuba elide ndimane ukukhalaza ebantwini endisebenza nabo ngenxa yeendlela ezahlukeneyo esilibiza ngayo igama lephondo. Igama lithi Mpuma Koloni.

Lo nto ibhalwe phantsi kuzo zonke iindawo zorhulumento – kodwa zona iinkokeli zikhetha ukuthi kuseMpuma Kapa ngenxa yepolitiki etsarha zona zodwa.

Nantso kanye le nto ibindidida. Asikwazi ukubiza indawo enye ngamagama amaninzi ngokuba lo nto iyasintama ukuba singabantu abangathethiyo ngezinto zabo.

Kudala ushukuxwa umba wegama kumaqonga ohlukeneyo ngoku. Abanye abantu bathi ayikho imfuneko yokuguqula igama siseneengxaki zeenkonzo ezingayiyo ebantwini.

Andikwazi nam kubasola abantu ngokuba iinkonzo abazifumani kakuhle kuRhulumente. Kodwa ke elam lithi maliguqulwe igama ngokuba imali yokwenza lo nto ikhona. Abantu abamnyama mabangaculi iculo labantu abamhlophe abasoloko beyichasa yonke into ezama ukubuyisela isidima somntu omnyama.

Amagama eendawo ezininzi ngawesiNgesi nesiBhulu kodwa ziindawo zethu ezo. Ngaphezulu koko, amagama wethu neendawo abhalwa kakubi. Ababoni kwanto imbi apho abachasi benguqu. Kufuneka iindawo zethu zithiywe ngamagama wethu ukuze singaphulukani nembali yethu.

Mandiphinde, into nganye inemali yayo apha. Akuzuthathwa imali yokwakha isikolo xa kuguqulwa igama. Into ebaphazamisayo abantu kukuba imali ayiphathwa ngobunono ngabantu abaseburhulumenteni. Ingxelo yoMphicothizincwadi iyasibhenca unyaka nonyaka.

Igama elitsha kufuneka lisichaze ukuba singoobani futhi liphefumle thina sonke ngeendlela ezahlukeneyo.

Lo nto mayihlale ezingqondweni zabo abantu ngokuba ibaluleke kakhulu. Amagama ekushukuxwa wona ngala: KwaXhosa, KwaNtu, iMpuma Kapa, eKhaleni neNciba. Asikwazi ukuba yiMpuma Kapa, ligama nje elingathethiyo nathi nemvelaphi yethu elo. IKhala sisihlahla somthi onyamezelayo – kodwa andiqondi ukuba ligama eliyibamba ngokupheleleyo imbali yethu. KwaXhosa lelona gama elisifaneleyo.

Ndive abantu besithi ligama elicalulayo kuMhlobo Wenene. Bathetha ngolo hlobo kuba kukho AmaMpondo, AbaThembu, AmaBhaca, AmaHlubi, njalo njalo. Ndiyithathe njengemfeketho lo nto ngokuba abantu abacinga njalo bazingxwelerha zochuku neengcingane ezinganzulanga.

UXhosa ngoyena ulungileyo ngokuba uyinkokeli yethu okanye wasizalela abantu abamkela zonke izizwe ezisemhlabeni wakhe. Yimfundiso yakhe leyo. Yiyo lo nto ndisithi KwaXhosa ligama elichaza thina ngqo futhi eliza kusinceda sikwazi ukubamba imbali yethu bantu abamnyama eyagululwa ngabom ngabantu abamhlophe.

Izizwe ezafikayo apha ngeke zikhutyekiswe kukusetyenziswa kweli gama ngokuba zamkelwa zaphinda zanikwa ubom obufanayo nabanye abantu.

Ukwamkelwa kwabantu ngethuba leemfazwe kubonisa ukuphila ngokwasemoyeni nasengqondweni kwabantwana bakaXhosa nesizwe sakhe siphela.

Yayingabantu abachubekileyo nababeka ubom bomntu phambili. Nokuba sasingekho kodwa siyakwazi ukufunda ukuba babengabantu abanjani kwindlela ababephila ngayo kudala.

Kuthi sonke bantu abaphilayo, igama likaXhosa linendlela elisichaphazela ngayo entle ngokuba ubomi bethu sonke buhamba buyokufika kuye ngeendlela ezahlukeneyo. Inye into oyifumanayo kuloo mbali, bubuntu. Izizwe ezisemhlabeni kaXhosa soze zilahlekelwe yimbali yazo ngokuba iindawo ezikuzo zibizwa ngamagama azo nabantu bazo.

Iinkokeli zethu zamandulo masiziwonge ngokusebenzisa amagama azo ngokuba zizo ezalwela inkululeko yokwenyani – hayi ezi zibukela ukuphila ubomi obuntofontofo endaweni yokunceda abantu abahluphekayo. Soze sibe nalo igama elanelisa wonke umntu kodwa kubalulekile ukuba negama eliza kuba likhonkco lezizukulwana zonke ngokulandelelana kwazo ukuze imbali ingalahleki.

Igama elithi KwaXhosa lichaza eli phondo ncakasana futhi liphefumla umoya wethu wobuntu – eyona nto nomgaqosiseko wethu oqamele ngayo ekwasisixhobo sethu esisisebenzisa xa sidebene nezinye izizwe zehlabathi. Ngaphandle kobuntu, uXhosa umele amagorha, ukukhalipha nembono ngelizwe elikhululekileyo.

Inani eliphezulu lezizwe ezaphambukela KwaXhosa nendlela ezaphathwa ngazo zakufika emhlabeni wakhe lichaza into esiyiyo isizwe sikaXhosa. Akukho nasinye isizwe esagxothwayo, esabulawayo futhi zonke zafumana umhlaba ukuze zikwazi ukuphila.

UKumkani uZwelonke, osishiyileyo kwiveki ephelileyo, ebengumntu onobuntu kwaye ozidlayo ngobuXhosa. Abantu beli phondo mabalithiye ngendlela elinokumxolisa naye ekwelemimoya.

Iya kuba lilishwa elikhulu ukuba abantu bathi igama elithi KwaXhosa linocalucalulo emva kokuba isizwe sakhe silwele inkululeko yomntu omnyama, umanyano labantu noxolo elizweni lonke.

Abantu abamhlophe soze ubeve bekhalazela ukubizwa kwezi dolophu esihlala kuzo ngamagama wabo ngokuba bayayazi ukubaluleka kwayo lo nto. Kodwa thina xa sifuna kuthiywe iindawo zethu ngabantu bethu kubakho ingxaki.

Vukani bantu bakuthi, makucace ukuba siyaphila elizweni lethu.